Sprawozdanie ze Zjazdu Stowarzyszenia Misjologów Polskich w Białymstoku (1-3 X 2018)

smp bialystok2018 01 min

Adam Michałek SVD
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Misyjne Seminarium Duchowne w Pieniężnie

 

Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne w Białymstoku (AWSD) było miejscem drugiego w tym roku Walnego Zjazdu Stowarzyszenia Misjologów Polskich (SMP)1. W dn. 1-3 X 2018 r. polscy misjolodzy obradowali pod auspicjami uczelni będącej spadkobiercą tradycji Diecezjalnego Seminarium Duchownego w Wilnie, erygowanego w 1582 r. przez biskupa Jerzego Radziwiłła. Budynek aktualnego AWSD został oddany do użytku w 1984 r. dzięki staraniom ówczesnego biskupa Edwarda Kisiela2.

Program zjazdu zawierał dwie odsłony: sympozjum misjologiczne oraz obrady SMP. Przedpołudniową sesję rozpoczęliśmy mszą św. – przewodniczył ks. dr hab. Henryk Ciereszko, biskup pomocniczy archidiecezji białostockiej. W homilii przypomniał o misyjnym charakterze Kościoła i wskazał na nowe obszary ewangelizacji w krajach o długiej tradycji chrześcijańskiej.



I. Sympozjum misjologiczne: Misje i misjologia 100 lat po „Maximum illud”

I.1. Słowo powitania

Ks. dr hab. Andrzej Proniewski, rektor AWSD powitał gości i zapoznał zebranych z historią tejże uczelni. Z kolei ordynariusz kielecki ks. bp Jan Piotrowski, wprowadzając w temat sympozjum, przypomniał o permanentnie aktualnym misyjnym charakterze Kościoła wyrażonym m.in. w dokumentach: Ad gentes, Redemptoris missioNovo millennio ineunte.

I.2. Otwarcie sympozjum

Ordynariusz archidiecezji białostockiej ks. abp dr hab. Tadeusz Wojda SAC dokonał uroczystego otwarcia sympozjum, a następnie wygłosił referat: „Maximum illud” dokumentem przełomowym w historii misji i misjologii.

Abp Wojda wykazał, że encyklika pap. Benedykta XV Maximum illud (30 XI 1919) jest owocem XIX-wiecznej „wiosny misyjnej” Kościoła. Nastąpiły wówczas radykalne przemiany społeczno-polityczne oraz reforma Kościoła. Rodziła się nowa, zachodnia wizja wolności. Upadek monarchii francuskiej oraz odkrycia naukowe wyznaczały historii nowy kierunek. Podnoszący się z kryzysu po Rewolucji Francuskiej. Kościół XIX wieku odczuwał skutki kasaty zakonów, redukcji liczby misjonarzy oraz rozwiązania (1798) kongregacji Propaganda Fide.

Kościół otwierał się na misje – zwłaszcza w Afryce. Powstały stowarzyszenia charytatywno-misyjne, np. „Papieskie Działa Rozkrzewiania Wiary” (1822) oraz nowe instytuty misyjne. Odnotowano pierwsze próby systematycznej refleksji misjologicznej. Przełomowym krokiem było pojawienie się prasy misyjnej oraz przekładów Pisma św. na języki obce. Kościół zaczął interesować się kulturą ludów misjonowanych, rozpoczęto też formację kleru miejscowego. Heroiczni misjonarze: Daniel Comboni, Franciszek Libermann, Karol Lavigerie i in. zainicjowali debatę nt. adaptacji misyjnej i akomodacji.

Prelegent przypomniał, że ówczesna „teologia misji” opierała się na publikacjach Tomasza od Jezusa SJ (1564-1627): Stimulus missionum (1613) oraz De propaganda salutem omnium gentium (1613). Wyrazem potrzeby naukowego potraktowania misji było powołanie w 1867 r. na Uniwersytecie w Edynburgu pierwszej „katedry teologii ewangelizacyjnej”. Następnie pastor Gustaw Warneck wprowadził misjologię na Uniwersytet w Hale. W kręgach katolickich pierwsza katedra misjologii powstała na Uniwersytecie w Münster w 1910 r. pod kierownictwem Józefa Schmidlina. Systematyczna refleksja misjologiczna zaowocowała dwoma dokumentami: Maximum illud (30 XI 1919) Benedykta XV i Rerum Ecclesiae (28 II 1926) Piusa XI.


 

I.3. Drugi referat nt. Praca misyjna, jako element stymulujący misyjne zaangażowanie wygłosił o. dr Marcin Wrzos OMI

Prelegent omówił obecność „nowych mediów” w życiu codziennym. Najpopularniejsze z nich – „Onet”, „Gazeta.pl” – w ciągu miesiącu docierają do kilkunastu milionów użytkowników. Sieć globalna zawiera wartościowe Strony prochrześcijańskie (np. aplikacje: „Brewiarz”, „Pismo Święte”, „Liturgia na dziś” i in.), ale niezbędne jest krytyczne rozpoznanie każdej propozycji. Kościół wypowiedział się po raz pierwszy w Internecie w 1990 r., było to „Orędzie Jana Pawła II na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu”.

Następnie prezenter scharakteryzował popularne, wysokonakładowe oraz naukowe czasopisma misyjne. Wśród tych ostatnich wyróżnił: „Annales Missiologici Posnanienses”, „Biuletyn misjologiczno-religioznawczy”, „Collectanea Theologica”, „Lumen Gentium”, „Nurt SVD” oraz „Studia misjologiczne”. Nowe media podzielił na trzy grupy: (1) media informujące; (2) Web.2.0. – media współtworzone przez użytkownika; (3) Web.3.0. albo media „Internetu inteligentnego” – użytkownik otrzymuje informację „dla niego” sprofilowaną.

Przedmówca uświadomił zebranym, że siła oddziaływania portali informacyjnych jest ogromna. W 2017 r. na chrześcijański portal „Deon.pl” weszło 1 100 000 użytkowników, zaś na „Onet.pl” – ponad półtora miliarda. Ważną rolę w przekazie treści chrześcijańskich odgrywają również Strony: „Opoka.pl”, „Wiara.pl”, „Gloria.pl”, „Katolik.pl”. Tymczasem papierowe czasopisma misyjne tracą w Polsce na znaczeniu.

Prezenter zauważył, że od lat 80. w nowych mediach słowo „misja” oznacza również: „misję dyplomatyczną”, „misję wojskową”, „misję kosmiczną”, misję przedsiębiorstwa” itd. Religijny kontekst słowa „misja” zachował się w 13%. Media stają się nowym kontynentem ewangelizacji – zakończył ks. Wrzos.

smp bialystok2018 03 min


1.4. Trzeci prelegent, ks. dr hab. Franciszek Jabłoński, zreferował temat: Rola i znaczenie Kleryckich Kół Misyjnych

Wiceprezes SMP pochylił się nad dokumentem Kongregacji ds. Duchowieństwa: Dar powołania do kapłaństwa. Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis (8 XII 2016 r.) dotyczący formacji seminaryjnej kandydatów na kapłanów (dalej: DPK).

Parafrazując poszczególne wypowiedzi papieża, można powiedzieć, że „reforma Kościoła zaczyna się od reformy duchowieństwa”, zaś „u podstaw reformy duchowieństwa jest właściwe wychowanie alumnów” – stwierdził ks. Jabłoński.

Dokument DPK przenika duch misyjny wyrażony m.in. w zwrotach: „misyjny dynamizm”, „misyjna postawa”, „pragnienie misyjne”, „radość misyjna” i in. Stwierdzenie, że najważniejszą rolę w formacji do kapłaństwa pełni Trójca Święta wyraźnie nawiązuje do dekretu Ad gentes: „Kościół pielgrzymujący jest misyjny ze swej natury, ponieważ swój początek bierze wedle planu Ojca z posłania (ex missione) Syna i z posłania Ducha Świętego (nr 2).

Kapitalne konsekwencje misjologiczne ma konstatacja Franciszka: „Każdy wierzący jest uczniem misjonarzy”. Umocnieniu i pielęgnowaniu tej świadomości służy czas formacji seminaryjnej. W 171 punkcie DPK czytamy, że „nie może brakować w programie studiów misjologii, jako autentycznej formacji do powszechności Kościoła i promocji jego zapału ewangelicznego”.

Mówca stwierdził, że w niektórych seminariach w Polsce formacja misyjna prowadzona jest wzorcowo – poprzez wykłady z misjologii i działalność kleryckiego koła misyjnego. Czas formacji jest okresem odkrywania powołania „misyjnego” wynikającego z chrztu św., ale również powołania „misjonarskiego” – jako fidei donum dla Kościoła misyjnego. Jednakowoż, świadom spadku ducha misyjnego w Polsce, konferent zasugerował powrót do tradycji „kleryckich spotkań kół misyjnych”, jakie niegdyś odbywały się w Pieniężnie oraz Kalwarii Zebrzydowskiej.

Wiceprezes SMP przypomniał, że Episkopat Polski zlecił opracowanie nowego ratio studiorum dla wyższych seminariów duchownych. Odpowiedzialnym za ten projekt jest ks. dr Damian Bryl, biskup pomocniczy poznański. Z prowadzonej ankiety wynika, że misjologia pojawi się w programie dydaktycznym dla seminariów.


1.5. Czwarty referat: 100-lecie listu apostolskiego „Maximum illud” wygłosił ks. dr hab. Wojciech Kluj OMI

W pierwszej części wystąpienia przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Misjologów wykazał, że encyklika Benedykta XV jest wieloaspektowo związana z kontekstem historycznym, w którym powstała. Papież podejmował wiele inicjatyw pokojowych w celu złagodzenia skutków I wojny światowej. Ogłosił też nowy kodeks prawa kanonicznego (obowiązywał do 1983 r.), zaś listem apostolskim Maximum illud wprowadził misje katolickie w nową erę. Napiętnował próby wykorzystywania ewangelizacji do szerzenia ideologii kolonialnej; zalecił tworzenie w krajach misyjnych lokalnych struktur kościelnych.

Wśród zasług Benedykta XV przedmówca zaakcentował umiędzynarodowienie Stolicy Apostolskiej i uczynienie Kościoła bardziej powszechnym. Wierny tej opcji papież zachowywał bezstronność polityczną w konflikcie europejskim w czasie I wojny światowej, ale zdecydowanie sprzeciwił się polityce Protektoratu francuskiego w Chinach promującej chrześcijaństwo jako postawę „politycznie poprawną”.

Podsumowując, ks. Kluj stwierdził, że dzięki Maximum illud XIX-w. Kościół „wypłynął na głębię”, wchodząc w permanentny stan misji.


1.6. Piąty referat: Misyjne aspekty nauczania papieża Franciszka wygłosił ks. dr hab. Tomasz Szyszka SVD

Na wstępie prezes SMP zadał pytanie: „Po pięciu latach pontyfikatu Franciszka, ile jest misyjności w nauczaniu papieża?”. Prelegent potwierdził, że papież jest często krytykowany za nieco swobodny styl swoich wypowiedzi i nieprecyzyjne stwierdzenia. Natomiast jego misyjność jest „bez zarzutu” – zaznaczył ks. Szyszka. Poszczególne elementy nauczania Franciszka o misjach są rozproszone w licznych tekstach, dlatego należy wyjść od dokumentów kluczowych: Lumen fidei (29 VI 2013) oraz Evangelii gaudium (24 XI 2013). W swoich przemówieniach papież często odwołuje się do dokumentu V Konferencji Episkopatów Ameryki Łacińskiej i Karaibów: Aparecida. Jesteśmy uczniami i misjonarzami Jezusa Chrystusa, aby nasze narody miały w Nim życie (31 V 2007) nt. nowej ewangelizacji. Papież budzi tu świadomość „powszechnej misyjności Kościoła” – dzieła otwartego na każdego ochrzczonego.

Mówca dodał ważny szczegół: misyjna wizja Franciszka osadzona jest w jezuickiej (ignacjańskiej) duchowość naznaczonej misyjnym zapałem. W historii Kościoła Towarzystwo Jezusowe potrafiło rozeznawać znaki czasów, czego kardynalnym przykładem są redukcje jezuickie w Ameryce Łacińskiej. Czerpiąc z tego doświadczenia, Franciszek poszukuje nowych rozwiązań dla współczesnego świata, np. „wyjście na peryferie egzystencjalne” – do ludzi dotkniętych bólem, grzechem oraz nędzą. Według papieża granice wiary/niewiary wyznaczają nie granice geograficzno-polityczne, ale ludzkie serce – spuentował prezes SMP.

smp bialystok2018 02 min


II. Obrady Stowarzyszenia Misjologów Polskich

Druga część Walnego Zjazdu SMP w Białymstoku poświęcona była wewnętrznym obradom – zgodnie ze Statutem Stowarzyszenia.

Witając przybyłych na obrady misjologów, prezes Stowarzyszenia ks. dr hab. Tomasz Szyszka SVD ciepłe słowa skierował do biskupów kieleckich: ordynariusza, ks. dr. Jana Piotrowskiego i biskupa pomocniczego, ks. dr. Andrzeja Kalety, którzy systematycznie uczestniczą w  zjazdach SMP. Słowa uznania skierował również do obecnego na obradach biskupa ełckiego ks. dr. Jerzego Mazura SVD. Szczególne wyrazy wdzięczności zaadresował do ks. kan. dr. Bogusława Kieżela, proboszcza parafii pw. Świętej Rodziny w Czarnej Białostockiej i wykładowcy misjologii w AWSD w Białymstoku. Ks. Kieżel przyczynił się do zorganizowania zjazdu misjologów, a swoimi interwencjami w czasie obrad ukierunkował wymianę myśli i poglądów na problem miejsca i roli misjologii w formacji seminaryjnej.

Wśród ważkich tematów obrad należy wymienić: (1) progres rocznika SMP „Studia Misjologiczne”, którego redaktorem naczelnym jest ks. dr hab. Franciszek Jabłoński; (2) rozbudowę Strony www.misjologia.pl, którą redaguje ks. dr Marcin Wrzos OMI; (3) miejsce misjologii w programie akademickim i w seminariach duchownych; (4) wznowienie działalności Misyjnego Instytutu Laikatu w Warszawie.

W dn. 4-5 X 2019 r. będziemy świętować 50-lecie misjologii na UKSW – z udziałem SMP. Tym ambitnym wyzwaniem zakończyliśmy obrady misjologów polskich w AWSD w Białymstoku.

Adam Michałek SVD


Pierwszy zjazd SMP w r. 2018 odbył się dn. 26 IV w starym gmachu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Żył w latach 1918-1993. Doktor teologii. Administrator apostolski w Białymstoku (1976-1991), biskup diecezjalny białostocki (1991-1993).

nurtlogo-bv   Punktacja:
   MNiSW - 9
   ICV - 82.58